Παρασκευή, 3 Απριλίου 2015

"ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ" ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΡΙΣΣΑ



Απόσπασμα από το βιβλίο 

του Λάμπη Δ. Γερεμτζέ, γράφοντας για την Άρνισσα που δημοσιεύθηκε στην Εδεσσαϊκή στις 4 Μαίου 2000



Α Ρ Ν Ι Σ Σ Α



Όσοι παλαιότερα είχαν κάποια επαφή με την Άρνισσα, που τότε λέγονταν Όστροβο, ή περνούσαν με το τρένο προς την Φλώρινα και το Μοναστήρι, απολάμβαναν ένα μοναδικό θέαμα. Έβλεπαν τις Αρνισιώτισσες με τις τοπικές κατά πλείστον ενδυμασίες να κουβαλάνε πάνω στο κεφάλι τους με αξιοθαύμαστη ισορροπία ένα γκαζοτενεκέ ή μεγάλο γκιούμι μεταφέροντας νερό από την λίμνη στο σπίτι τους. Βάδιζαν με όλο αυτό το βάρος στο κεφάλι, σαν  να μην συνέβαινε  τίποτε, κουβεντιάζοντας μεταξύ τους, κάμνοντας το σχετικό κους-κους της ημέρας και με άλλους δυό κουβάδες στα χέρια.


 Ήταν η εποχή, που στην Αρνισσα, όπως και στα γύρω παραλίμνια χωριά, τον Άγιο Παντελεήμονα (Πάτελι), την Περαία (Κότσανα), το Φαράγγι (Κελεμές) κ.λπ. δεν υπήρχαν υδραγωγεία και βρύσες. Όλοι εξυπηρετούνταν από το πόσιμο και κρυστάλλινο νερό της λίμνης. Γι’ αυτό, ανεβοκατέβαιναν οι γυναίκες όλη την ημέρα στη λίμνη, όσες ήταν και οι ανάγκες του σπιτιού, για νερό. Όταν επρόκειτο να βάλουν πλύση, προτιμούσαν να μεταφέρουν τα ρούχα 
τους στην λίμνη και όχι το νερό στο

σπίτι.  





Έτσι, έβλεπες ένα άλλο αξιοθέατο της παλιάς εποχής απ' αυτά που έχουν πια εκλείψει. Οι γυναίκες του χωριού ανασκουμπωμένες, ξυπόλυτες, με πιασμένη στη μέση την άκρη της μακριάς φούστας, για να μην τις εμποδίζει, άναβαν φωτιές στην όχθη, για να ζεστάνουν το νερό στα καζάνια τους. Για να καθαρίσουν καλά τα ρούχα, τα χτυπούσαν μ' έναν ξύλινο κόπανο, πάνω σε μια γυαλιστερή πέτρα, ύστερα τα  άπλωναν πάνω στα βράχια ή τους φράχτες , για να τα στεγνώσει ο λαμπερός ήλιος.


   



Τότε βέβαια η λίμνη ήταν κοντά στο χωριό κι, όταν φούσκωνε το νερό, έπαιρνε συνήθως μέσα τις αχυρώνες και πολλές φορές τα σπίτια, άλλοτε καθ' ολοκληρία κι άλλοτε από τη μία πλευρά, γιατί το έδαφος ήταν επικλινές.  Χαρακτηριστικό ήταν το εστιατόριο - καφενείο του φίλου μου Ηλία Τζίκα, που η πρόσοψή του ήταν στις γραμμές του τρένου και η πίσω πλευρά μέσα στην λίμνη, όπου το νερό έφτανε σχεδόν ένα μέτρο κάτω από το παράθυρο,  Απο εκεί ανεβοκατέβαζε το δίχτυ με τα εγκλωβισμένα ασπρόψαρα ή τα γριβάδια, για να διαλέξει ο πελάτης και να το ρίξει στο τηγάνι, που χοροπηδούσαν από φρεσκάδα.

 Ήταν η περίοδος, που η στάθμη του νερού είχε φτάσει στο υψηλότερο της σημείο και είχε καλύψει μέσα τους δρόμους και τη σιδηροδρομική γραμμή του τρένου, ώστε αναγκάσθηκαν να την μετατοπίσουν.


Στην αρχαιότητα από δω περνούσε και η Εγνατία οδός. Δίπλα από τη λίμνη και στις όχθες της ξεδίψασαν στο πέρασμα των αιώνων καραβάνια από στρατούς κατακτητών και μη, όπως οι Ρωμαίοι, οι Σταυροφόροι, οι Τούρκοι, οι Γερμανοί και τόσοι άλλοι, αλλά και κτηνοτρόφοι με τα κοπάδια τους, οδοιπόροι και έμποροι με τα υποζύγιά τους. Ήταν η οδός που συνέδεε την Κωνσταντινούπολη με το Δυρράχιο.

Στην εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου εδώ, στα καταπράσινα λιβάδια, πλάι στις όχθες της, υπήρχαν τα μεγαλύτερα ιερά σε αριθμό εκτροφεία αλόγων. Όπως όλες οι λίμνες, έτσι και η Βεγορίτιδα ή Οστρόβου ή Άρνισσας, είχε κι αυτή τις καταβόθρες της, από τις οποίες γίνονταν η ανανέωση του νερού. Γι' αυτό, ακούγαμε πολλές φορές από τους παλιούς της εποχής να λένε ότι έριξαν πριονίδι στα νερά της και βγήκε στον Λουδία, στον Εδεσσαίο ή και στο Πόζαρ ακόμη. 





Η λίμνη, εκτός από τα ποτάμια που έφερναν τα νερά τους από τα γύρω βουνά της οροσειράς του Βόρα, είχε και τις δικές της πηγές που βρίσκονταν στη δυτική πλευρά στα σύνορα Πέλλας - Φλώρινας.






Σήμερα που τα νερά έχουν τόσο πολύ αποσυρθεί, βγήκε στην επιφάνεια μια από τις μεγαλύτερες καταβόθρες που φαίνεται καθαρά η σχισμή της. Όπως λένε, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας έγινε μια μεγάλη νεροποντή κι ένα ποτάμι που περνούσε μέσα από το χωριό πλημμυρίζοντας, παρέσυρε μαζί με τις πέτρες, τις λάσπες και τα κλαδιά, πολλά ρούχα, κάπες, κιλίμια, και ό,τι άλλο είχαν απλωμένο οι Οστροβίτισσες μετά την πλύση. 



To αποτέλεσμα  ήταν να κλείσουν οι ρωγμές της καταβόθρας και ν' ανέβει η στάθμη σιγά-σιγά στο σημείο που την γνωρίσαμε πριν γίνουν τα έργα ΔΕΗ - Άγρα.



 Εκείνη την εποχή η λίμνη ήταν πηγή ζωής και βιοπορισμού για τους κατοίκους της Άρνισσας, οι οποίοι κατά το πλείστον ζούσαν από την αλιεία. Ψάρευαν τα νοστιμότερα γριβάδια της Μακεδονίας, τα ασπρόψαρα και τους γουλιανούς, που ένας απ' αυτούς ο οποίος αλιεύτηκε τότε στη λίμνη της, ζύγιζε 105 οκάδες.






Το βάθος της εκείνη την εποχή έφτανε τα 90 μέτρα, ενώ σήμερα περιορίσθηκε στα 40. Κάθε πρωί οι ψαράδες φόρτωναν τα γριβάδια και τους γουλιανούς σε ξύλινες κάσες και με τα άλογα τα' φερναν στην Έδεσσα και τα πουλούσαν,  συνήθως στις γειτονιές, ζυγίζοντάς τα μ' εκείνες τις παλιές ζυγαριές του χεριού.


Ποιος Εδεσσαίος δε θυμάται τη νοστιμιά τους, όταν έβγαινε ο ταβάς από τον φούρνο, που τα' φτιαχναν οι νοικοκυρές με αρκετό κρεμμύδι, σκορδάκι, φέτες ντομάτα, μαϊντανό και μπόλικο λάδι, αν και ξέφευγε καμιά φορά μπουκάλι από τη νοικοκυρά και αναφωνούσαν τρώγοντας «μάϊκατα».








Κατά καιρούς έριχναν στη λίμνη γόνους ψαριών, για να την εμπλουτίσουν με διάφορες ποικιλίες, αλλά μια έκαναν το λάθος να ρίξουν γόνους από τούρνες που δεν άφησαν τίποτε να μην το φάνε. Την τούρνα οι μερακλήδες την έψηναν  πάνω σε κεραμύδα τουρκικού τύπου.
Κατά τη δεκαετία του 1960-1970 παρατηρήθηκε μια τάση τουριστικής αξιοποίησης της λίμνης, με πρωτοβουλία ιδιωτών. Την πρώτη συντροφιά αποτέλεσαν η παρέα του Τρύφωνα Λυμπάρη - Ψωμά, που υπηρετούσε εκεί ως κτηνίατρος,  η γιατρέσσα, οι νοσοκόμες, οι δάσκαλοι κι ένα σωρό άλλοι προοδευτικοί άνθρωποι.


Στην αρχή ξεκίνησαν να κάνουν τα μπάνια τους στην απέναντι πλευρά, όπου είχαν ανακαλύψει ωραία λιμανάκια. Ύστερα άρχισαν να αξιοποιούν τις από δω ακτές, εκεί που πήγαινε και ο δεινός κολυμβητής, ο γιατρός της ‘Εδεσσας  Γιώργος Διάφας, που διέσχιζε τη λίμνη κολυμπώντας και όχι μόνο τους θερινούς μήνες. 0 Τρύφων με την παρέα του κατάφεραν μια μέρα να φέρουν και τον τότε Νομάρχη που ήταν μανιώδης ψαράς - τουφεκάς. Μπήκε λοιπόν  στην λίμνη εξοπλισμένος με όλα του τα σύνεργα και προχωρώντας από δω κι από κει τον χάσανε και νόμιζαν ότι πνίγηκε, μέχρι που κάποια στιγμή τον είδαν να εμφανίζεται κρατώντας στο χέρι του το μεγάλο τρόπαιο που ψάρεψε. Ένα ασπρόψαρο μήκους σαρδέλλας.


Πάντως το ευχαριστήθηκε ο άνθρωπος και είπε ότι θα το επαναλάβει. Όταν όμως επιχείρησε να φύγει, το αμάξι του κόλλησε στην άμμο. Έτσι εκ των πραγμάτων και με την προτροπή της παρέας, αναγκάσθηκε την άλλη μέρα να στείλει το γκρέιντερ της Νομαρχίας και ένα ανατρεπόμενο, για να γίνουν οι βασικές εργασίες και η υποδομή  ενός δρόμου προσπέλασης.

O τότε προοδευτικός κοινοτάρχης Σωτήρης Χατζηχαρίσης τους προσέφερε μια έκταση 50 στρεμμάτων και άρχισαν  οι πρώτες εργασίες αξιοποίησης του χώρου και δημιουργίας πλαζ. Δούλεψε πολύ ο γιατρός, για να γίνουν οι αποβάθρες, φυτεύσεις δένδρων και ένα σωρό άλλα απαραίτητα έργα.

Θυμάμαι, όταν κάποτε ήμουν αποσπασμένος στη Νομαρχία και είχα την ευθύνη του Γραφείου Δημοσίων Σχέσεωψν οργανώσαμε μαζί με τον Τρύφων. Λυμπάρη και τον Σωτήρη μια γιορτή στην Άρνισσα, επ' ευκαιρία της Ναυτικής Εβδομάδας, που δεν περιγράφεται η ομορφιά της.
Απέναντι από το σπίτι μου, στο γκαράζ του Χατζή έβλεπα πάντα μια εγκαταλειμμένη πλωτή εξέδρα πλατφόρμα, την οποία χρησιμοποιούσε ο Παύλος Χατζής στη θάλασσα της Περσίας, για να πίνει το καφεδάκι και το ouζάκι του με τους φίλους του. Την πήρα, έκλεισα τις τρύπες της, μπάλωσα τις σαπίλες της, την ενίσχυσα από κάτω με άδεια βαρέλια και την έβαλα στη λίμνη. Έτσι, αφού την φωταγωγήσαμε με λαμπιόνια, εγκαταστήσαμε επάνω μια μικρή χορωδία με μαντολινάτα και βάλαμε μια βάρκα να τη τραβάει από πολύ μακριά. Οι επώνυμοι με τους ανώνυμους είχαν λάβει θέσεις στην παραλία και απολάμβαναν την πανδαισία των κανταδόρων, ενώ η πλωτή πλατφόρμα» προχωρούσε και τα βεγγαλικά με τις φωτοβολίδες έσχιζαν το σκοτάδι της νύχτας, πράγμα για το οποίο φρόντισαν ο γιατρός μαζί με τον Σωτήρη.

Πολλοί ήταν οι Εδεσσαίοι που πήγαιναν το καλοκαίρι να χαρούν το νερό της λίμνης. Ένας από τους φανατικούς  ήταν κι ο Μάκης Πέγιος που κάθε απόγευμα ανέβαινε με τους φίλους του, για να απολαύσουν τις χαρές που τους έδινε το σύγχρονο του εξωλέμβιο σκάφος. Ακολουθούμενος από τον Βαγγελάκο, τον Γιώργο Σεραφείμ, τον Βακάλη τον Λουκά Κωφού και πολλούς άλλους, εξερευνούσαν  τα όμορφα λιμανάκια της και τις αμμουδιές της που ήταν γεμάτες από τριμμένα κελύφη οστράκων λευκών μυδιών, τα οποία αποτελούσαν τη βασική και άριστη τροφή των γριβαδιών. Για αυτό φημίζονταν για την γεύση τους, επειδή έτρωγαν αυτά τα όστρακα με το άσπρο μεδούλι που τα έκανε νοστιμότατα. Όταν έφυγε ο γιατρός με μετάθεση από την ‘Αρνισσα, για μερικά χρόνια δημιουργήθηκε  ένα κενό, που ήρθε να καλύψει ένα άλλο αξιόλογο και δραστήριο παλικάρι, ο τότε υπάλληλος  της  ΑΤΕ Γιώργος Σεραφείμ.

Ο Γιώργος ίδρυσε τον Ναυτικό ΄Ομιλο με την επωνυμία «Νέαρχος», για να θυμούνται τον αρχηγό του στόλου του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που τον οδήγησε μέχρι τον Ινδό ποταμό. Ο Σύλλογος ιδρύθηκε το 1974 πλαισιωμένος  από λάτρεις της φύσης και του υγρού στοιχείου, αποβλέποντας μελλοντικά σ' έναν συνδυασμό αξιοποίησης της λίμνης και του βουνού Βόρας (Καϊμακτσαλάν).


 Εγκαταστάθηκαν το 1975 στη θαυμάσια αλπική περιοχή της Βεγορίτιδος και άρχισαν να δραστηριοποιούνται  εντατικότατα.
Στην προσπάθειά τους αυτή είχαν βασικούς συμπαραστάτες τους εκάστοτε προέδρους της Κοινότητας, Σωτήρη Χατζηχαρίση και Τρύφωνα Γέσιο. Ο Γιώργος και οι παράγοντες του ομίλου, που έριξαν πολύ δουλειά και ιδρώτα, μιλάνε με αγάπη και εκτίμηση για τους παραπάνω κοινοτάρχες, που, όπως λένε, ήταν γενναιόψυχοι, διορατικοί, αγαπούσαν τον τόπο τους και αξιοποίησαν όλες τους τις δυνάμεις για να τους βοηθήσουν. Επίσης ο Γιώργος Σεραφείμ χαρακτηρίζει σημαντική και τη στήριξή τους από τον Μάκη Πέγιο.

Ο Ναυτικός Όμιλος κατέχει την τεχνογνωσία πάνω ο' όλα τα σύγχρονα αθλήματα του υγρού στίβου, όπως ιστιοπλοΐα, ιστιοσανίδα, κωπηλασία, θαλάσσιο σκι κ.λπ., όπου πάνω από 500 παιδιά της ορεινής επαρχίας μας έμαθαν να δαμάζουν το νερό.


Όλοι, όσοι συνέβαλαν ως προπονητές ή εκπαιδευτές, προσέφεραν τις υπηρεσίες τους εθελοντικά άνευ αμοιβής, όπως με εθελοντική εργασία των μελών χτίσθηκαν οι αποθήκες σκαφών, υλικών του συλλόγου και οι αποβάθρες. 
Η μεγάλη δραστηριότητα του Ν.Ο. «Νέαρχος» διήρκησε από το 1976-1985, όσο χρόνο δηλαδή ήταν σε υψηλή στάθμη η επιφάνεια του νερού και δεν είχε εμφανισθεί η λάσπη των ακτών.


Η καταστροφή της λίμνης ξεκίνησε με την αλόγιστη άντληση του νερού από τα εργοστάσια της ΔΕΗ και συνεχίστηκε από διάφορες φυσικές αιτίες, όπως ανομβρίες, καταβόθρες, άντληση για άρδευση αγρών κ.λπ. Ετσι η στάθμη άρχισε να υποχωρεί μέχρι που έφερε στην στεριά το γνωστό νησάκι με το τζαμί και να αποκαλύπτει συνεχώς νέες καλλιεργήσιμες εκτάσεις.
Επειδή όμως «ουδέν κακόν αμιγές καλού» πολλοί νέοι γαιαήμονες αποκαταστάθηκαν αγροτικά με νόμιμες διανομές εκτάσεων και μετέτρεψαν την γύρω περιοχή της λίμνης περιοχή σε γη της επαγγελίας με τις σύγχρονες φυτείες από μήλα, ροδάκινα, τριφύλλια κλπ




Η κυρίως όμως καταστροφή της λίμνης άρχισε το 1975 με την δημιουργία του εργοστασίου λιπασμάτων που έριχνε  αλόγιστα και ανεύθυνα επί σειράν ετών τα απόβλητά του, τα οποία περιείχαν κυάνιο, αμμωνία και ένα σωρό και άλλα οξέα, μετατρέποντας την κρυστάλλινη λίμνη με το πόσιμο νερό, σε δηλητηριασμένη χαβούζα.







Έτσι κατέστρεψαν όλο τον υδρόβιο πλούτο της και σαν να μην έφθανε αυτό, ήρθε να συμπληρώσει το κακό και το εργοστάσιο της ΔΕΗ Πτολεμαΐδος. Αν αυτά συνέβαιναν κάτω από το αυλάκι, θα τους είχαν λιντσάρει και θα είχαν κρεμάσει τους αρμοδίους και υπεύθυνους ανάποδα στις πλατείες των χωριών.

Εδώ βρήκανε φιλήσυχους ανθρώπους και παίζανε ανενόχλητοι. Ούτε μύτη δεν άνοιξε, ούτε ζητήθηκαν ποτέ ευ-θύνες απ' αυτούς που συνετέλεσαν σ' αυτή την καταστροφή της πανέμορφης λίμνης, που ήταν γεμάτη ζωή, στερώντας τους κατοίκους από μια σημαντική πηγή βιοπορισμού.



0 Ναυτικός Όμιλος με επικεφαλής τον πρόεδρο του Γιώργο Σεραφείμ, τα μέλη του συμβουλίου και τους κοινοτάρχες Σωτήρη Χατζηχαρίση και Τρυφ. Γέσιο, ίδρυσαν το 1979 την «Α.Ε. Προστασίας, Ανάπτυξης και Προβολής της Λίμνης Βεγορίτιδος» και μετά από πολλούς αγώνες κατάφεραν να περισώσουν ό,τι ήταν δυνατόν από περιβαλλοντικής πλευράς.





Σήμερα το εργοστάσιο λιπασμάτων, που προξένησε τη μεγάλη καταστροφή έπαψε πια να λειτουργεί και το υδροηλεκτρικό της ΔΕΗ βρήκε άλλες πηγές άντλησης νερού. Η λίμνη άρχισε να καθαρίζει και ο φίλος μου ο Γιώργος Σεραφείμ  ελπίζει, ότι σύντομα όλα θα ξαναβρούν την παλιά τους αίγλη. Ο παλιός κοινοτάρχης Σωτήρης Χατζηχαρίσης κάνει έκκληση να την προσέξουν και να την εμπλουτίσουν με γόνους πέστροφας που θα είναι ελευθέρας βοσκής, καθώς και με γόνους κορίγονου που είναι νοστιμότατος.

Από το 1963 όταν η εφημερίδα «Εδεσσαϊκή» βρίσκονταν στο ξεκίνημά της. έγραφα για την πανέμορφη λίμνη που βρίσκεται σε υψόμετρο 600μ., προσπαθώντας με το μόνο μέσο που διέθετα να ξυπνήσω την ευαισθησία των αρμοδίων, κεντρίζοντάς τους . Ήταν η εποχή που με τα ταξίδια μου είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ τις περισσότερες και τις πιο φημισμένες λίμνες της Αυστρίας, της Γερμανίας, της Αγγλίας, της Σκωτίας και τόσες άλλες, που με γοήτευαν και ζήλευα τον τρόπο με τον οποίο τις είχαν αξιοποιήσει. 


Τα λέγαμε τότε, θυμάμαι, με τον φίλο μου  Σωτήρη, που ήταν πρόεδρος Κοινότητας, αλλά, όπου κι αν αποταθήκαμε «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω». Η απάντησή τους ήταν στερεότυπη: «Η Ελλάδα έχει τόσες ωραίες θάλασσες και νησιά, με τις λίμνες θ' ασχοληθούμε;». Δεν έβλεπαν ούτε τους ένοιαζε ότι η αξιοποίησή της θα έδινε ζωή σ' όλη την περιοχή, όπως δίνει σήμερα  το χιονοδρομικό, που κι αυτό ξεκίνησε με την πρωτοβουλία μερικών νέων προοδευτικών παιδιών, που αρχικά τους αντιμετώπισαν κι αυτούς με ειρωνεία. Δεν είναι κουτοί οι Ιταλοί, που παράλληλα με τις θάλασσές τους, έδωσαν τόση σημασία στις λίμνες τους και σήμερα το Κόμο και το Λουγκάνο αποτελούν τα ωραιότερα τουριστικά τους θέρετρα. Τέλος πάντων, ας ελπίσουμε στο μέλλον, με νέους ανθρώπους, καινούργια μυαλά και σύγχρονη νοοτροπία. Ας ελπίσουμε ότι θα το δουν με άλλο πρίσμα συνδυάζοντας τις χαρές της λίμνης με τις χαρές του βουνού (Χιονοδρομικό Βόρρα).






Οι Παναγιτσιώτες σκέπτονται απ' ό,τι μαθαίνω να συνδέσουν το χωριό τους με τις πίστες κατασκευάζοντας τέλεφερικ. Η Άρνισσα θα μπορούσε να βάλει ένα οδοντωτό βαγονέτο, που να τους συνδέει με το Χιονοδρομικό σε μικρότερο δυνατό χρόνο. Αλλά μέχρι τότε θα μπορούσαν να δρομολογήσουν ένα μικρό ειδικό κοινοτικό πουλμανάκι,  που να μεταφέρει αυτούς που θα μένουν στα ξενοδοχεία της και στα ενοικιαζόμενα δωμάτια, αφήνοντας τα αυτοκίνητά τους στο χωριό.

Η Άρνισσα μέχρι το 1920 περίπου ήταν δήμος. Κατόπιν έγινε κοινότητα. Έτσι πέρασε από την κατηγορία του χωριού, εξελίχθηκε σε εμπορικό κέντρο, σιδηροδρομικό κόμβο, έγινε κεφαλοχώρι και σήμερα ξανάγινε έδρα του Δήμου Βεγορίτιδος με δήμαρχο έναν αξιόλογο νέο, τον Δημήτριο Θεοδώρου, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος κοινότητας δύο συνεχείς τετραετίες και σήμερα είναι ο πρώτος δήμαρχος, πολλά υποσχόμενος. Η Άρνισσα από πολύ παλιά έπαιξε έναν σημαντικό ρόλο στην περιοχή κατά τους πολέμους 1912-1918,1920 και 1940, γιατί ήταν πάντα ένας κεντρικός και πολύ χρήσιμος σιδηροδρομικός σταθμός. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης τιμώντας τον ρόλο που έπαιξε κατά τις περιόδους των πολέμων, έδωσε το παλιό της όνομα σ' έναν δρόμο της, που είναι παράλληλος της Παπάφη και κάθετος της Κλεάνθους (προς το γήπεδο του ΠΑΟΚ,) την οδό Οστρόβου.

Σημαντική ήταν η προσφορά της Άρνισσας στον Μακεδονικό Αγώνα. Αν ρίξει κανείς μια ματιά στο ηρώο πεσόντων της, που είναι στην κεντρική πλατεία Μακεδονομάχων, θα δει την προτομή ενός υπέροχου και περήφανου άνδρα, του αείμνηστου Μακεδονομάχου διδασκάλου Σταύρου Χατζηχαρίση, που γεννήθηκε στην Αρνισσα το 1882, φοίτησε στο Γυμνάσιο του Μοναστηρίου και πέθανε το 1957. Ενός ομορφάνθρωπου με τον στριμμένο «φαιόν του μύστακα», που έπαιξε σπουδαίο ρόλο στον Μακεδονικό Αγώνα, ως πράκτορας και σύνδεσμος της Ελλάδας με την κατεχόμενη Μακεδονία, συνεργάτης του Γεωργίου Μόδη και του Κορομηλά, οι οποίοι τον ώθησαν να γίνει και δάσκαλος. Πολέμησε στις 2-6-1904 στο Μεσημέρι Εδέσσης, στις 7-6-1904, στην μάχη Προδρόμου Ναούσης και στις 25-6-1907 επί κεφαλής συγχωριανών  και αγωνιστών, όπως ο Παντελής Θεοδώρου, ο Χρήστος Στογιαννίδης, ο Νικ. Παπαστογιάννης, ο Δ. Σιπάκης και άλλοι, εξόντωσε στους πρόποδες του όρους Βόρα (Καΐμάκτσαλαν) τη συμμορία του αρχικομιτατζή Βόϊα-Βόδα, που τρομοκρατούσε όλη την  περιοχή. Η πατρίδα ευγνωμονούσα του απένειμε το μετάλλιο του Μακεδονικού Αγώνα και ανήγειρε την προτομή του στην κεντρική πλατεία της Αρνισσας. Ως δάσκαλος την ημέρα δίδασκε και το βράδυ πολεμούσε. Φρόντισε να εμπνεύσει  στα παιδιά της Αρνισσας την αγάπη προς την Ελλάδα και έβαλε τα θεμέλια της μάθησης, δίνοντας στην κοινωνία μαζί με τους εν συνεχεία συναδέλφους του εκλεκτούς  επιστήμονες και γενναίους αξιωματικούς.

Θα διακινδυνεύσω να θυμηθώ μερικούς, όπως ήταν ο φίλος μου Παντελής Χατζηχαρίσης  του Στ. που έφτασε στον βαθμό του ταξιάρχου και ήταν τόση η αγάπη για τον στρατό, που έλεγε, όταν ήταν παλικαράκι: «Ας βάλω την στολή του Εύελπη κι ας πεθάνω». Άλλοι ήταν ο επίσης ταξίαρχος Βασίλειος Γούλιος του Γεωργίου, ο Κωνσταντίνος Γούλιος του Αναστασίου, που έφθασε μέχρι το αξίωμα Συνταγματάρχη, ο χειρούργος ταξίαρχος διευθυντής του 404 Στρ. Νοσοκομείου Αναστάσιος Γούλιος του Βασιλείου, ο συνταγματάρχης Λάζαρος Παπαευαγγέλου, και ο Βασίλειος, ο γιατρός Ευάγγελος Γεωργίου, ο συμμαθητής μου και φίλος μου Θανάσης Βερικούκης γιατρός, που έζησε και πέθανε τελευταία στην Αμερική, ο δικηγόρος Δημ. Πατετσίνης και η Βαγιούλα, ο γεωπόνος Φώτης Παπαευαγγέλου, «μοναχός του Αγίου Όρους» γιατρός Τσότσης, γιος του Ευαγγέλου, ο πολιτικός μηχανικός Σωκράτης Κορύσης, ο φιλόλογος Αναστάσιος Κάρτας, ο οποίος εξέδωσε  ποιητικές συλλογές, η φιλόλογος Αλεξάνδρα Σαμαρά, οι εκπαιδευτικοί Δημήτριος και Αθανάσιος Θεοδώρου του Τρυφωνα, η γιατρός κ. Ράδη, ο πολιτικός μηχανικός Γεωργ. Κάρτας του Στ., ο γεωπόνος Καραβίτης, η Μαρία Σωτηρ. Χατζηχαρίση, δικηγόρος στην Έδεσσα, η Ευδοξία Χατζηχαρίση του Σωτηρίου, γιατρός στο Θεαγένειο, ο Θ. Γεωργίου, ο Χρ. Γάκης, οι Αθ. Παύλος, Κων)νος και Μάρθα Μποζίνη, ο Ηλ. Γιακιτσίδης, ο Βασ. και Νικ. Τούλης, ο Ευστ. Θεοδώρου, οι δάσκαλοι Τρ. Παπαθανασίου, Χρυσ. Τσότση, Ιορδ. Χατζηγεωργίου, Ηλιά- Μητσινάκης, Λιάκου, Καλυψώ, και πολλοί άλλοι επιστήμονες.

Οι Αρνισσιώτες που συνέβαλαν θυσιάζοντας τη ζωή τους για τον Μακεδονικό Αγώνα, αλλά και γενικά στους πολέμους του έθνους, είναι πολλοί. Θα αναφέρω μόνο αυτούς που αναγράφονται στην ταφόπετρα του Δημοτικού Ηρώου και που είναι οι: Σταύρος Χατζηχαρίσης, Θεοδώρου Παντελής, Στουγιαννίδης Χρήστος, Ιερέας Παπαευαγγέλου, Κωνσταντίνος Χατζηγεωργίου, Φώτιος Θεοδώρου, Τρύφων Θεοδώρου, Τραϊανός Καραβίτης, Απόστολος Πάρτκας, Λάζαρος Σαμαράς, Δημ. Μητσάρας, Αθανάσιος Μητσόπουλος και Κωνσταντίνος Βερυκούκης.

Ο Παντελής Χατζηχαρίσης στις 5 Οκτωβρίου 1997 εις μνήμην των Μακεδονομάχων της Άρνισσας έχτισε δίπλα στο Ηρώο ένα μικρό, αλλά πανέμορφο εκκλησάκι, αφιερωμένο στον Αγιο Παντελεήμονα και την Αγία Αναστασία.

Αυτοί που διετέλεσαν κατά καιρούς κοινοτάρχες ήσαν: Προ του 1920 ως Δήμαρχοι, ο Χατζηγιώργης, ο Ηλίας Σημάδης, που στα χρόνια μου υπήρξε και παιδονόμος στο παλιό μας Γυμνάσιο, και την τελευταία τετραετία ο Σταύρος Χατζηχαρίσης, ο οποίος συνέχισε ως πρόεδρος Κοινότητας για άλλα 23 χρόνια και 8 ως δάσκαλος. Ο αξιόλογος αυτός άνθρωπος που τόσα προσέφερε στον τόπο του και στην πατρίδα του γενικά, άφησε πίσω του δύο αγόρια και τρεις θυγατέρες. Τον ταξίαρχο εν αποστρατεία Παντελή, που ζει σήμερα στην Θεσσαλονίκη και συνεχίζει τον αγώνα του πατέρα του ως πρόεδρος των Μακεδονομάχων Ελλάδας, τον Σωτήρη, που ακολούθησε τα χνάρια του ως κοινοτάρχης στην Άρνισσα, δύο θυγατέρες παντρεμένες στον Αγ. Παντελεήμονα και τη Θεοδώρα Τζόγα, που ζει στην  Έδεσσα.

Άλλοι που διετέλεσαν κατά καιρούς κοινοτάρχες ήσαν ο Ερωτοκλής Μεταξάς, ο Νικ. Τρυπόδης, ο Σωτήρης Χατζηχαρίσης (τρεις τετραετίες), ο Σωκράτης Χατζηχαρίσης του Αθανασίου, ο Τρύφων Γέσιος, ο δικηγόρος Δημ. Πατετσίνης και ο Δημήτριος Θεοδώρου του Αθανασίου (επί δύο τετραετίες πρόεδρος Κοινότητας) και τώρα Δήμαρχος.

Οι οικονομικοί παράγοντες της Άρνισσας που έδωσαν ζωή με την εμπορική τους δραστηριότητα ήταν: οι Βερυούκηδες, ο Ευάγγελος Κορίσης (Μπόσκος), ο Τρύφων Γεωργίου, οι Σωτήρης και Σωκράτης Χατζηχαρίσης, οι αδελφοί Θεοδώρου, ο Ιωάννης Καραπάνος, ο Μακεδονομάχος Αθανάσιος Τζίκας με τον γιο του Ηλία, ο Αναστάσιος Γούλιος  με το ξενοδοχείο του, το καφενείο και τον φούρνο, ο Ερωτοκλής Μεταξάς με το μπακάλικο, αργότερα ο Κωστίδης  και αρκετοί άλλοι.



To 1980, επί προεδρίας Σωτηρίου Χατζηχαρίση η Άρνιοοα απόκτησε το Γυμνάσιο της, που διευθύνει σήμερα ένας άξιος Γυμνασιάρχης ο Κος Μαρινόπουλος. Έτσι εκπληρώθηκε ένα όνειρο των κατοίκων της, που αναγκάζονταν να στέλνουν τα παιδιά τους στα Γυμνάσια της  Έδεσσας και της Φλώρινας.

Η Άρνισσα είχε την τύχη πάντοτε να διαφεντεύεται από έξυπνους και δραστήριους ανθρώπους που φρόντιζαν για την πρόοδο της. Το 1980 και για μια συνεχή τριετία ο κοινοτάρχης της, Σωτήρης Χατζηχαρίσης οργάνωσε κατά πρότυπο των Ανθεστηρίων της Έδεσσας. την γιορτή του «Μήλου», για να προβάλει την τοπική  τους παραγωγή. Η γιορτή είχε μεγάλη απήχηση και συνεχίσθηκε για ένα ή δύο χρόνια από τον επίσης αξιόλογο πρόεδρο των γεωργικών συνεταιρισμών Αθανάσιο Σταματόπουλο. Αξίζει να σημειωθεί ότι και στον αγροτικό τομέα παρουσίασαν μεγάλη πρόοδο, πράγμα που το αποδεικνύουν οι τεράστιες εγκαταστάσεις που είχαν από αποθήκες, ψυγεία κ.λπ. του Γεωργικού Συνεταιρισμού, των οποίων ένα μεγάλο μέρος οφείλεται στον Σταματόπουλο.



 Οι νέοι της Άρνισσας, 
 ίδρυσαν έναν θαυμάσιο Πολιτιστικό Σύλλογο, τον Μ.Ε.Σ.Ν.Α, ο οποίος παρουσιάζει μεγάλη δραστηριότητα και διαθέτει ένα σπουδαίο χορευτικό συγκρότημα.












Τα Θεοφάνεια οι Αρνισσιώτες συνήθιζαν πάντα να ρίχνουν τον σταυρό στη λίμνη τους. Ένα έθιμο, που το συνεχίζουν  μέχρι σήμερα. Το 1914 την ημέρα των Φώτων ο παπάς του χωριού έριξε τον σταυρό και όρμησαν οι κολυμβητές, για να τον πιάσουν. Όσο κι αν προσπάθησαν όμως, δεν κατάφεραν να τον βρουν. Οι προσπάθειες συνεχίστηκαν και τις άλλες μέρες, αλλά δυστυχώς ο σταυρός χάθηκε οριστικά και οι κάτοικοι το απέδωσαν σε κακό οιωνό, κουβαλώντας αυτό το βάρος για μια ολόκληρη ζωή. Στις 26 Ιανουαρίου του 1966 λίγες μέρες μετά τα Θεοφάνεια μια Αρνισσιώτισσα, η Ευγενία Λέσκα περπατώντας στο τμήμα της λίμνης που ήδη άρχισε να υποχωρεί η στάθμη του νερού, προς μεγάλη της έκπληξη βρήκε ύστερα από 52 χρόνια τον χαμένο σταυρό. Η εκκλησία του χωριού και οι κάτοικοι της το δέχθηκαν σαν θαύμα με μεγάλη χαρά και ανακούφιση και όλο το χωριό πανηγύρισε, γιατί φεύγε από πάνω τους το βάρος αυτής της μεγάλης απώλειας του σταυρού.
 

Όταν οι Εδεσσαίοι και όχι μόνο, δούνε καμιά ηλιόλουστη μέρα, παίρνουν τα αυτοκίνητά τους και κάνουν την πανέμορφη διαδρομή που διασχίζει την Άρνισσα και ακολουθεί τον παραλιακό δρόμο για τον Άγιο Παντελεήμονα. Βαδίζοντας βλέπει κανείς την Άρνισσα και τις γύρω βουνοκορφές της οροσειράς του Βόρρα, να καθρεφτίζονται μέσα στα νερά της λίμνης και να τις δίνουν ανάλογα με την εποχή ό,τι πιο όμορφο μπορεί κανείς να φαντασθεί από δικό τους χρώμα, που αρχίζει από πράσινο, το κίτρινο και φτάνει μέχρι το λευκό τους χειμερινούς μήνες. Είναι πραγματική απόλαυση να τρως στα παραλιακά ταβερνάκια την πέστροφα, τον υπέροχο φασουλοταβά (γίγαντες Πρεσπών) που συνοδεύονται από το σπέσιαλ τοπικό τουρσί σε γεμιστές κόκκινες πιπεριές και να πίνεις το θαυμάσιο  πατελιώτικο κρασί.

Το μάτι σου ξεκουράζεται μέσα στην απεραντοσύνη και την γαλήνη της Βεγορίτιδος, που μόνο κάπου – κάπου τη διασχίζει καμιά βάρκα με τον ψαρά της.



«Εδεσσαϊκή» 4/3/2000

Ευχαριστούμε τον κ. Ηρακλή Βασιάδη για την ευγενική προσφορά του για την διάθεση του βιβλίου.






Πόσο όμορφα μας τα περιγράφει παραπάνω ο αείμνσητος κ. Λάμπης Γερεμτζές Λάμπης δυστυχώς όμως και λυπηρό ταυτόχρονα είναι να υπάρχουν τέτοιες φωτογραφίες της Άρνισσας από τα τότε χρόνια, οι οποίες βρίσκονται ξεχασμένες σε κάποια κιτρινισμένα άλμπουμ και σε συρτάρια που με τον χρόνο θα χαθούν ή θα καταστραφούν χωρίς ποτέ να αξιοποιηθούν και αυτό χάρη κάποιων ανθρώπων και συγχωριανών που δεν έχουν συνειδητοποιήσει και δεν έχουν καταλάβει ακόμη ότι χάνεται η ιστορία της Άρνισσας μέρα με την μέρα...  

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου